Zaburzony tor oddechowy stanowi jedną z najczęstszych przyczyn nieprawidłowości w rozwoju dzieci. Prowadzi m.in. do częstych infekcji górnych dróg oddechowych, przerostu migdałów, krzywego zgryzu, niedosłuchu i wad wymowy.
Naturalnym sposobem oddychania u dziecka od momentu narodzin jest tor nosowy, czyli oddychanie jedynie nosem. Usta dziecka powinny być domknięte w czasie spoczynku, a język pozostawać w pozycji u góry, dotykając większością swojej masy podniebienia.
W takcie prawidłowego, fizjologicznego oddechu powietrze w fazie wdechowej, jak i wydechowej przebiega torem nosowym. Do dróg oddechowych dostaje się już tylko oczyszczone i ogrzane powietrze. Zmniejsza to prawdopodobieństwo gwałtownego ochłodzenia, zwężenia dróg oddechowych, ponieważ powietrze mające szansę przejścia przez małżowinę nosa jest szybko ogrzewane. Wdychane powietrze o temperaturze 6 stopni C., zostaje ogrzane do 30 stopni C., zanim dotrze do tyłu jamy nosowej osiągnie temperaturę ciała. Powietrze zostaje także oczyszczone.
Szacuje się, że 3/4 bakterii dostających się do nosa jest zatrzymywanych w warstwie śluzowej i w ten sposób eliminowanych. Sam śluz ma działanie antybakteryjne. Nawilżony nos zawiera wilgotna warstwę śluzu, która lekko nawilża, co zmniejsza ryzyko zwężenia dróg oddechowych. Nozdrza stanowią węższe przejście powietrza niż usta. Oddychanie nosem stwarza lekki opór dla wdychanego powierza w porównaniu z oddechem przez usta, dzięki temu zmniejsza objętość oddechową. Rozszerza drogi oddechowe, ułatwia transfer tlenku azotu z nozdrzy do płuc. Powolny i łagodny wdech nosem pozwala na większe nasycenie powietrza tlenkiem azotu, a tym samym polepsza krążenie i rozszerza drogi oddechowe. Znaczna ilość powietrza, przepływającej pod określonym ciśnieniem przez jamy nosowe podczas normatywnego oddychania masuje dno jamy ustnej i tym samym pobudza prawidłowe ukrwienie stymuluje wzrost poprzeczny podstawy czaszki, formuje prawidłowe podniebienie. Dlatego tak ważne jest dbanie o zachowanie prawidłowego toru oddechowego już u niemowląt. Z dysfunkcją oddychania mamy do czynienia w momencie, gdy tor przepływu powietrza w fazie wdechowej i wydechowej odbywa się przez usta, bądź występuje oddychanie mieszane – wdech ustami, wydech nosem. Może być to uwarunkowane organicznie lub nabyte, w przypadku m.in. przedłużającego się nieżytu nosa bądź alergii pokarmowej. Wargi są wtedy rozchylone, język spoczywa na dnie jamy ustnej za dolnymi zębami, bądź jest wysunięty między dziąsła, czasem jest także zawieszony pomiędzy dolnymi a górnymi zębami.
Przyczyn nienormatywnego oddychania może być wiele. Dr n. o zdrowiu Mira Rządzka w licznych badaniach naukowych wykazuje, iż może się to wiązać m.in. z hipotonią mięśni, czy skróceniem wędzidełek, częstymi infekcjami górnych dróg oddechowych, alergią, a co z tym związane przedłużającą się niedrożnością nosa. Autorka zwraca uwagę także na aspekty społeczne, t.j. przedłużające się karmienie z butelki (powyżej 18 m), późne rozszerzanie diety i rozmiękczanie pokarmu, a także występujące u dzieci parafunkcje w obrębie jamy ustnej – ssanie pieluszki, palca, wargi, policzka, zbyt długie lub nieprawidłowe używanie smoczka.
Nieprawidłowego toru oddechowego nie należy bagatelizować, gdyż wpływa on pośrednio na rozwój szczęki, żuchwy i środkowego odcinka twarzy. W konsekwencji możemy obserwować słabo zarysowane kości policzkowe, wąską twarz, cofniętą żuchwę, podkrążone, sine oczy, zatkany i krzywy nos. U dzieci z nieprawidłowym torem oddechowym pojawiają się częste infekcję dróg oddechowych, powiększony migdał gardłowy i migdałki podniebienne, dzieci pochylają głowy ku przodowi, aby drogi oddechowe były szersze a to ma konsekwencje w postawie ciała dziecka i napięciu mięśniowym. Dzieci śpiące z otwartą jamą ustną budzą się nie wyspane, chrapią, ślinią się. Są niedotlenione, mogą mieć problem z koncentracją, nadpobudliwością psychoruchową lub ospałością.
Prof. Danuta Pluta – Wojciechowska zwraca uwagę, że – oddychanie należy diagnozować w kontekście pozycji całego ciała dziecka, dlatego szczególną uwagę specjaliści zwracają na prawidłową pozycję dziecka w czasie aktywności, snu oraz karmienia naturalnego oraz sztucznego. Sama diagnoza jest niezwykle istotna, wczesne zniwelowanie przyczyn przywrócenie prawidłowego toru oddechowego pomoże oszczędzić dziecku noszenie aparatów ortodontycznych i długofalowej, terapii logopedycznej. Nieprawidłowe oddychanie to nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka, nieprawidłowe połykanie, co w efekcie daje wady zgryzu i liczne wady wymowy, w tym seplenienie międzyzębowe.
Gdy u dziecka zaobserwujemy nienormatywny sposób oddychania, należy zwrócić uwagę na ułożenie jego głowy względem osi ciała, skonsultować się z laryngologiem oraz logopedą w celu oceny napięcia mięśniowego w obrębie twarzoczaszki, oraz oceny sposobu oddychania.
Literatura:
McKeown P., Zamknij usta, 2015
Pluta-Wojciechowska D., Dyslalia obwodowa. Diagnoza i terapia wybranych form zaburzeń, 2017
Skorek E., Rządzka M., Profilaktyka i terapia dysfunkcji oddechowych u dzieci, Zielona Góra 2011
Pluta-Wojciechowska D., Zaburzenia Czynności Prymarnych i Artykulacji, 2012
Klaudia Jach
Logopeda, Terapeuta Miofunkcjonalny
